Ҳаво транспорти орқали сафар қилиш тезкор ва қулай ҳисобланади. Бироқ йўловчилар ўз ҳуқуқлари ва мажбуриятларини яхши билмаса, турли ноқулайликларга дуч келиши мумкин.

Ўзбекистон Республикасининг Ҳаво кодекси, "Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида"ги Қонуни ҳамда Ҳаво транспортида йўловчи ва багаж ташиш қоидалари йўловчиларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишга қаратилган.

Авиачиптани сотиб олишда нималарга эътибор бериш керак?

Авиачипта йўловчи билан авиаташувчи ўртасида тузилган ташиш шартномасини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланади.

Чипта сотиб олишдан олдин қуйидагиларни текшириш муҳим:

— йўловчининг исм-шарифи паспортдаги маълумотлар билан бир хил ёзилганлиги;

— парвоз санаси, вақти ва йўналиши;

— багаж нормаси ва қўшимча хизматлар;

— чиптани қайтариш ёки бошқа санага алмаштириш шартлари;

— транзит парвозларда визалар ва бошқа ҳужжатлар талаб этилиши.

Электрон чипта харид қилинган тақдирда унинг электрон нусхасини телефонда ва қоғоз шаклида сақлаш мақсадга мувофиқ.

Аэропортга қачон бориш керак?

Халқаро парвозлар учун одатда парвоздан камида 3 соат аввал, ички рейслар учун эса 2 соат аввал аэропортга етиб бориш тавсия этилади.

Йўловчи ўз вақтида рўйхатдан ўтмаса ёки чиқиш дарвозасига кеч қолса, авиакомпания уни парвозга қабул қилмаслиги мумкин.

Йўловчининг асосий ҳуқуқлари

Ўзбекистон қонунчилигига кўра йўловчи қуйидаги ҳуқуқларга эга:

— хавфсиз ва сифатли ташиш хизматини олиш;

— авиаташувчи хизматлари ҳақида тўлиқ ва ишончли маълумот олиш;

— багажни белгиланган тартибда топшириш ва қабул қилиш;

— рейс кечиккан, бекор қилинган ёки ўзгарган тақдирда белгиланган тартибда хизматлардан фойдаланиш;

— етказилган зарар қонунчиликда белгиланган тартибда қопланишини талаб қилиш;

— авиаташувчи қарорлари устидан шикоят қилиш.

Йўловчининг мажбуриятлари

Йўловчи ҳам бир қатор мажбуриятларга риоя қилиши шарт:

— шахсни тасдиқловчи ҳужжатларни ўз вақтида тақдим этиш;

— авиация хавфсизлиги қоидаларига амал қилиш;

— тақиқланган буюмлар ва моддаларни олиб ўтмаслик;

— ходимларнинг қонуний талабларига бўйсуниш;

— бошқа йўловчиларга халақит бермаслик;

— багажни ташиш қоидаларига риоя қилиш.

Қандай ҳолларда компенсация олиш мумкин?

Айрим ҳолларда йўловчи компенсация ёки зарарни қоплашни талаб қилиш ҳуқуқига эга.

Парвоз кечикса

Агар кечикиш авиаташувчи айби билан юз берган бўлса, амалдаги қоидаларга мувофиқ йўловчиларга куттириш вақтига қараб хизматлар кўрсатилиши мумкин. Масалан:

— ичимлик суви ва овқатлантириш;

— меҳмонхонага жойлаштириш (зарурат туғилганда);

— аэропорт ва меҳмонхона ўртасида транспорт хизмати;

— алоқа воситаларидан фойдаланиш имконияти.

Парвоз бекор қилинса

Авиакомпания одатда қуйидаги вариантлардан бирини таклиф қилади:

— чипта пулини қайтариш;

— энг яқин рейсга қайта брон қилиш;

— бошқа мавжуд рейс орқали манзилга етказиш.

Багаж йўқолса ёки шикастланса

Йўловчи аэропортнинг багаж хизматига дарҳол мурожаат қилиб тегишли далолатнома расмийлаштириши лозим. Шундан кейин авиакомпания қонунчилик ва ташиш шартномасига мувофиқ зарарни қоплаш масаласини кўриб чиқади.

Чиптани қайтариш мумкинми?

Бу авиачиптанинг турига боғлиқ.

— Қайтариладиган (Refundable) чипталарда белгиланган шартлар асосида маблағни қайтариш мумкин.

— Қайтарилмайдиган (Non-refundable) тарифларда эса маблағни қайтариш чекланган бўлиши ёки фақат айрим йиғимлар қайтарилиши мумкин.

Шунинг учун чипта харид қилишдан аввал тариф шартлари билан албатта танишиб чиқиш лозим.

Амалий тавсиялар

Аэропортда муаммоларга дуч келмаслик учун:

— паспорт ва чипта маълумотларини олдиндан текширинг;

— рейс ҳолатини мунтазам кузатиб боринг;

— аэропортга эртароқ етиб боринг;

— багаж биркасини парвоз тугагунча сақланг;

— парвоз бўйича низо келиб чиққан тақдирда барча чеклар, чипталар ва бошқа ҳужжатларни сақлаб қўйинг.

Хулоса

Ҳаво транспортидан хавфсиз ва самарали фойдаланиш нафақат авиакомпания, балки йўловчининг ҳам қонунчилик талабларига риоя қилишига боғлиқ. Ўзбекистон Республикаси Ҳаво транспортида йўловчи ва багаж ташиш қоидалари ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилишга оид қонунлар йўловчиларнинг ҳуқуқларини кафолатлайди. Ўз ҳуқуқларини билиш эса рейс кечикиши, багаж билан боғлиқ муаммолар ёки бошқа низоли ҳолатларда қонуний манфаатларни самарали ҳимоя қилиш имконини беради.

Феруз Жўраев