Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 383-моддаси ходимларнинг иш фаолиятини таълим билан уйғунлаштиришини қўллаб-қувватлашга қаратилган муҳим нормаларни белгилайди. Ушбу модда орқали иш берувчиларга ходимларнинг ўқиш жараёнини тўлиқ амалга ошириши учун зарур шарт-шароитлар яратиш мажбурияти юклатилади.

Мазкур норма, аввало, меҳнат шартномаси асосида ишлаб, бир вақтнинг ўзида таълим олаётган ёки малакасини ошираётган шахсларга нисбатан қўлланилади. Яъни, ходим олий таълим муассасасида таҳсил олаётган бўлиши, қайта тайёрлаш курсларида иштирок этиши ёки ишлаб чиқариш таълимини ўтаётган бўлишидан қатъи назар, иш берувчи уларнинг иш ва ўқишни биргаликда олиб бориши учун зарур шароитларни яратиши шарт.

Қонунчиликка кўра, бундай ходимларга бир қатор муҳим кафолатлар тақдим этилади. Жумладан, улар ўқув режасини бажараётган тақдирда, иш жойи бўйича ўртача иш ҳақи сақланган ҳолда ўқув таътилига чиқиш ҳуқуқига эга бўладилар. Шунингдек, улар учун қисқартирилган иш ҳафтаси белгиланиши мумкин ҳамда меҳнат қонунчилигида назарда тутилган бошқа ижтимоий кафолатлар ҳам қўлланилади. Бу эса ходимга таълим жараёнига эътибор қаратиш билан бирга, даромадсиз қолмаслик имконини беради.

Модданинг яна бир муҳим жиҳати — йиллик меҳнат таътилларининг ходимнинг ўқиш жараёнига мослаштирилишидир. Ходимнинг хоҳишига кўра, иш берувчи унинг йиллик таътилини имтиҳонлар, лаборатория сессиялари, давлат аттестацияси ёки битирув малакавий ишини ҳимоя қилиш даврига тўғрилаб бериши шарт. Бу, айниқса, бакалавриат ва магистратура босқичида таҳсил олаётган ходимлар учун катта қулайлик яратади.

Шунингдек, янги ишга қабул қилинган ходимлар учун ҳам алоҳида имтиёз назарда тутилган. Агар улар ўз таътилларини ўқиш жараёнига мослаштирмоқчи бўлса, у ҳолда йиллик меҳнат таътили одатдаги тартибдан фарқли равишда, иш бошлаганига олти ой тўлмасдан олдин ҳам берилиши мумкин. Бу норма ходимнинг таълим олиш ҳуқуқини чекламасликка хизмат қилади.

Хулоса қилиб айтганда, Меҳнат кодексининг 383-моддаси иш билан бир қаторда таълим олаётган шахслар учун кенг имкониятлар ва ҳуқуқий кафолатларни яратади. Ушбу норма нафақат ходимларнинг касбий ривожланишини қўллаб-қувватлайди, балки иш берувчилар зиммасига ҳам ижтимоий масъулият юклайди. Натижада, жамиятда малакали ва билимли кадрлар тайёрлаш учун ҳуқуқий асос мустаҳкамланади.

Зиёвуддин Намозов,
"Адолат" МҲАМ ходими