Иш жараёнида ходимнинг соғлиғига зарар етиши билан боғлиқ ҳолатлар меҳнат ҳуқуқининг энг муҳим ва нозик масалаларидан биридир. Амалдаги қонунчиликка кўра, бундай вазиятларда нафақат иш берувчи, балки айрим ҳолларда ходимнинг ўзи ҳам маълум даражада жавобгар бўлиши мумкин. Бу ҳолат “аралаш жавобгарлик” тушунчаси орқали тартибга солинади.

Қўпол эҳтиётсизлик зиённи камайтирадими?

Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексига мувофиқ, агар ходимнинг ўз ҳаракатлари — аниқроғи, қўпол эҳтиётсизлиги — соғлиғига етказилган зарарнинг юзага келишига ёки унинг ортишига сабаб бўлса, унда тўланиши лозим бўлган компенсация миқдори камайтирилади.

Бу ерда муҳим жиҳат шундаки, зарар миқдори автоматик равишда эмас, балки ходимнинг айб даражасига қараб белгиланади. Яъни, ҳар бир ҳолат алоҳида ўрганилади ва ходимнинг эҳтиётсизлиги қанчалик жиддий бўлганига қараб баҳоланади.

Иш берувчи айбсиз бўлса ҳам жавобгарлик борми?

Қонунчилик айрим ҳолларда иш берувчининг айби мавжуд бўлмаса ҳам, унга нисбатан жавобгарлик юклайди. Бундай вазиятларда ҳам, агар ходим томонидан қўпол эҳтиётсизлик содир этилган бўлса, суд органлари зарар миқдорини камайтириши мумкин.

Бироқ муҳим бир қоида бор:
зарарни қоплашдан тўлиқ бош тортишга йўл қўйилмайди.

Яъни, қандай ҳолат бўлмасин, жабрланган ходим бутунлай компенсациясиз қолиб кетмайди.

Қайси тўловларга аралаш жавобгарлик татбиқ этилмайди?

Мазкур модда барча турдаги тўловларга бир хил қўлланилмайди. Хусусан, қуйидаги ҳолатларда аралаш жавобгарлик амал қилмайди:

— қўшимча харажатларни қоплаш (даволаниш, реабилитация ва бошқалар);

— бир йўла бериладиган нафақа;

— ходим вафот этган тақдирда, унинг боқувчиларига етказилган зарарни қоплаш.

Бу ҳолатларда тўловлар тўлиқ ҳажмда амалга оширилиши шарт.

Хулоса

Ходимнинг соғлиғига зарар етказилган вазиятларда жавобгарлик фақат иш берувчи зиммасига юкланмайди. Агар ходимнинг ўзи ҳам қўпол эҳтиётсизлик қилган бўлса, бу компенсация миқдорига таъсир кўрсатади. Шу билан бирга, қонунчилик жабрланувчини тўлиқ ҳимоясиз қолдирмайди ва айрим тўловлар бўйича тўлиқ компенсацияни кафолатлайди.

Зиёвуддин Намозов,
"Адолат" МҲАМ ходими