Интернетда букмекерлик сайтлари, онлайн казино ва бошқа қимор ўйинларини реклама қилиш, уларга ҳавола тарқатиш ёки ижтимоий тармоқлар орқали фойдаланувчиларни жалб этиш қонунчилик талабларига зид ҳисобланади.

 

Қимор ўйинлари рекламаси қонун билан тақиқланган

«Реклама тўғрисида»ги Қонуннинг 46-моддасига мувофиқ, қимор ўйинлари ва таваккалчиликка асосланган бошқа ўйинлар, шу жумладан телекоммуникация тармоқлари ҳамда Интернет орқали ташкил этиладиган бундай ўйинлар рекламасига йўл қўйилмайди.

Демак, онлайн казино, ноқонуний букмекерлик платформалари ва бошқа қимор ўйинларини оммага тарғиб қилиш, уларда иштирок этишга чақириш ёки реклама материалларини тарқатиш тақиқланган.

Бу талаб фақат телевидение ёки ташқи рекламага эмас, балки ижтимоий тармоқлар, Telegram каналлари, веб-сайтлар ва бошқа интернет платформалари орқали тарқатиладиган рекламаларга ҳам тааллуқли.

 

Реклама қилган шахсларга қандай маъмурий жазо бор?

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 178¹-моддасида реклама тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик белгиланган.

Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, фуқаролар ва мансабдор шахслар томонидан реклама қилиниши қонунчилик билан тақиқланган маҳсулотни реклама қилиш:

— биринчи марта содир этилганда — базавий ҳисоблаш миқдорининг 5 бараваридан 7 бараваригача жарима;

— маъмурий жазо қўлланилганидан кейин бир йил давомида такроран содир этилганда — БҲМнинг 7 бараваридан 15 бараваригача жарима солишга сабаб бўлади.

Шунингдек, «Реклама тўғрисида»ги Қонуннинг 47-моддасида реклама соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар учун юридик шахсларга нисбатан молиявий санкциялар назарда тутилган. Қонунчиликда реклама қилиниши тақиқланган ёки чекланган маҳсулот ҳақида реклама тарқатганлик учун БҲМнинг 100 баравари миқдорида молиявий санкция белгиланган. Бу санкцияни қўллашда ҳуқуқбузарлик объекти ва унинг қонундаги таснифи ҳам инобатга олинади.

 

Нусха кўпайтириш, уни кўпайтириш, тарқатиш учун жавобгарлик

Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга кўра, қимор ва таваккалчиликка асосланган бошқа ўйинларни ташкил этиш ёки ўтказиш учун телекоммуникация тармоқларида, шу жумладан Интернет жаҳон ахборот тармоғи провайдерлари томонидан хизматлар кўрсатиш ёки хизматлар кўрсатишга кўмаклашиш, тегишли дастурий таъминотдан нусха кўпайтириш, уни кўпайтириш, тарқатиш тақиқланган. 

Бундай ҳуқуқбузарлик учун компьютер ва бошқа ёрдамчи воситаларни, шунингдек ўйинга тикилган ҳамда ўйиндаги ютуқ бўлган пуллар, ашёлар ва бошқа қимматбаҳо буюмларни мусодара қилиб, фуқароларга БҲМнинг беш бараваридан ўн бараваригача, мансабдор шахсларга эса ўн бараваридан ўн беш бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.

Қимор ўйинларини ташкил этганлик учун жиноий жавобгарлик ҳам бор

Қимор ўйинларини реклама қилиш билан уларни ташкил этиш ва ўтказишни фарқлаш лозим.

Жиноят кодексининг 278-моддасига мувофиқ, қимор ва таваккалчиликка асосланган бошқа ўйинларни қонунга хилоф равишда ташкил этиш ёки ўтказиш, шу жумладан қиморхоналар ташкил этиш ёки уларни сақлаш:

— етти йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади;

— ушбу ҳаракатлар такроран, хавфли рецидивист томонидан ёки уюшган гуруҳ томонидан содир этилган бўлса, етти йилдан ўн йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси қўлланилади.

Бундан ташқари, вояга етмаганларни қимор ўйинларига жалб қилиш, шунингдек бундай ўйинларни ташкил этиш учун интернет тармоғида хизмат кўрсатиш ёки тегишли дастурий таъминотни тарқатиш каби ҳаракатлар учун ҳам алоҳида жавобгарлик белгиланган. Айрим ҳолларда бу ҳаракатлар учун аввал маъмурий жазо қўлланилган бўлиши талаб этилади.

 

Блогерлар ва Telegram каналлари ҳам жавобгар бўлиши мумкинми?

Қимор ўйинларини реклама қилиш тақиқи фақат анъанавий оммавий ахборот воситаларига тааллуқли эмас.

Масалан, блогер ёки Telegram канал администратори пул эвазига онлайн казино рекламасини жойлаштирса, букмекерлик платформасига ҳавола тарқатса ёки обуначиларни қимор ўйинларида иштирок этишга чақирса, унинг ҳаракатлари реклама тўғрисидаги қонунчилик нуқтаи назаридан баҳоланиши мумкин.

Бунда реклама жойлаштирилган платформа, шахснинг мақоми, реклама мазмуни, уни тарқатиш мақсади ва бошқа ҳолатлар инобатга олинади.

Шу билан бирга, қимор ўйинлари ҳақидаги ҳар қандай ахборотни автоматик равишда реклама деб баҳолаш мумкин эмас. Масалан, қиморнинг зарари ҳақидаги танқидий мақола ёки ҳуқуқий таҳлилий материал реклама хусусиятига эга бўлмаса, унинг тарқатилиши реклама тақиқини бузиш ҳисобланмайди.

Қимор рекламасига қарши курашиш нима учун муҳим?

Онлайн қимор ўйинлари фақат молиявий йўқотишлар билан чекланмайди. Улар фуқароларнинг қарздорликка ботиши, оилавий низолар, меҳнат даромадларининг йўқотилиши ва турли ижтимоий муаммоларга ҳам сабаб бўлиши мумкин.

Айниқса, ижтимоий тармоқларда машҳур блогерлар ва оммабоп каналлар орқали тарқатиладиган рекламалар ёшлар орасида қимор ўйинларига қизиқишни кучайтириши эҳтимоли бор.

Шу сабабли қимор ўйинларини реклама қилишга нисбатан қонунчиликда белгиланган тақиқларга риоя этиш, ҳуқуқбузарликларни аниқлаш ва айбдор шахсларга нисбатан тегишли чораларни қўллаш муҳим аҳамиятга эга.

 

Феруз Жўраев,
"Адолат" МҲАМ масъул ходими