Сўнгги йилларда Ўзбекистон кўчмас мулк бозори нафақат маҳаллий аҳоли, балки хорижий инвесторлар ва чет эл фуқаролари учун ҳам энг жозибадор йўналишлардан бирига айланди. Илгари чет элликларнинг мамлакат ҳудудида уй-жой сотиб олиши қатор мураккаб бюрократик тўсиқлар ва яшаш гувоҳномаси талаби билан боғлиқ бўлган бўлса, бугунги кунда бу жараён тубдан либераллаштирилган.

Хўш, ҳозирги кунда чет эл фуқаролари Ўзбекистонда кўчмас мулк сотиб олиши мумкинми? Қисқа жавоб: Ҳа, мумкин. Бироқ бунинг ўзига хос қатъий ҳуқуқий ва молиявий шартлари мавжуд. Қуйида Вазирлар Маҳкамасининг тегишли қарорига асосан жорий этилган янги тартиб ва қонун-қоидаларни батафсил кўриб чиқамиз.

Хорижий фуқароларга кўчмас мулк сотиб олиш ҳуқуқини беришдан кўзланган бош стратегик мақсад миллий иқтисодиётга тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни кенг жалб қилиш, шаҳарсозлик ва қурилиш индустриясини глобал бозор билан интеграция қилишдир. Ушбу механизм орқали республиканинг инвестицион жозибадорлиги кескин ортади, қурилиш соҳасидаги пудрат ташкилотлари узлуксиз молиявий ресурслар билан таъминланади ва турдош саноат тармоқларининг жадал ривожланишига замин яратилади. Энг муҳим ҳуқуқий қоидалардан бири шундаки, хорижликларга яшаш гувоҳномасисиз мулк сотиб олиш ҳуқуқи берилиши уларни мамлакатнинг доимий резидентларига айлантирмайди, яъни соф иқтисодий-сармоявий муносабатлар миграция сиёсатидан тўлиқ ажратилган ҳолда амалга оширилади. Сармояларнинг фақатгина янги барпо этилаётган объектларга йўналтирилиши белгилангани эса иккиламчи бозордаги уй-жой нархларининг сунъий ошиб кетишидан аҳолини ҳимоя қилиш ҳамда маблағларни айнан янги инфратузилма яратишга сарфлаш мақсадига тўлиқ хизмат қилади.

Қандай кўчмас мулкни сотиб олиш мумкин?

Чет элликлар истаган уйини сотиб ола билмайди. Қонунчиликка кўра, инвестиция фақатгина янги барпо этилаётган кўчмас мулк объектларига киритилиши мумкин.

«Янги барпо этилаётган» тушунчасига қуйидагилар киради:

—  Қурилиш жараёнидаги объектлар: Қурилиш ишлари бошланган, лекин ҳали фойдаланишга топширилмаган бино ва иншоотлар.

— Янги битирилган объектлар: Қурилиши тугалланиб, фойдаланишга қабул қилинганига (тегишли ҳоким қарори ёки рухсатнома чиққанига) уч йилдан кўп вақт ўтмаган объектлар.

Инвестиция миқдори қанча бўлиши керак?

Хорижий сармоядорлар учун уй-жой сотиб олишнинг минимал чегаралари ҳудудларнинг иқтисодий салоҳиятига қараб табақалаштирилган.

 

Ҳудуд номи	Қурилиш давридаги объектлар учун минимал қиймат	Фойдаланишга топширилган объектлар учун минимал қиймат
Тошкент шаҳри, Тошкент вилояти ва Самарқанд шаҳри	150 000 АҚШ доллари эквивалентидан кам эмас	180 000 АҚШ доллари эквивалентидан кам эмас
Республиканинг бошқа барча ҳудудлари	70 000 АҚШ доллари эквивалентидан кам эмас	85 000 АҚШ доллари эквивалентидан кам эмас

Бу тафовут йирик шаҳарлардаги инфратузилма юкини мувозанатда ушлаб туриш ҳамда хорижий капитални республиканинг бошқа вилоятларига ҳам фаол жалб қилиш мақсадида ишлаб чиқилган.

Қайси давлат фуқаролари бу имкониятдан фойдалана олади?

Ҳукумат томонидан тасдиқланган махсус рўйхатга асосан, дунёнинг 108 та хорижий мамлакати фуқароларига Ўзбекистонда яшаш гувоҳномасисиз кўчмас мулк сотиб олиш ҳуқуқи тақдим этилган.

Бу рўйхатдан Европа Иттифоқининг барча ривожланган давлатлари, АҚШ, Канада, Япония, Корея Республикаси, Буюк Британия, БАА, Туркия ҳамда МДҲ давлатлари ўрин олган. Бу Ўзбекистон кўчмас мулк бозори глобал капитал учун тўлақонли очиқ эканлигини англатади.

Энг муҳим ҳуқуқий нюанс: Мулк ҳуқуқи фуқаролик бермайди

Кўпчилик хорижликларда «Уй сотиб олсам, Ўзбекистонда доимий яшаш ҳуқуқини қўлга киритаманми?» деган савол туғилиши табиий.

Қонунчилик бу масалага узил-кесил нуқта қўйган: мазкур тартиб доирасида кўчмас мулк сотиб олиш хорижий давлатлар фуқароларига Ўзбекистон Республикасида доимий рўйхатдан ўтиш (прописка) ва яшаш гувоҳномасини (вид на жительство) олиш учун ҳеч қандай асос бўлмайди. Инвестор мулкнинг тўлақонли эгасига айланади, ундан даромад кўриши мумкин, бироқ унинг мамлакатда бўлиш мақоми миграция қонунчилигининг умумий қоидалари билан тартибга солинаверади.

Алишер Аманбаев,
«Адолат» миллий ҳуқуқий
ахборот маркази ходими