Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 246-моддасига мувофиқ, меҳнатга ҳақ тўлаш шартлари ва миқдори иш берувчи ҳамда ходим ўртасидаги келишув асосида белгиланади. Бунда бажариладиган ишнинг мураккаблиги, меҳнат шароити, ходимнинг касбий малакаси ва ишчанлик фазилатлари, шунингдек ташкилотнинг хўжалик фаолияти натижалари инобатга олинади.

Қонунчиликка кўра, иш ҳақи миқдори томонларнинг ўзаро келишуви асосида аниқланади. Бироқ бу келишув амалдаги меҳнатга ҳақ тўлаш тизимларига мос бўлиши шарт. Яъни, ҳар бир ташкилотда мавжуд бўлган тариф ставкалари, лавозим маошлари, устама ва қўшимча тўловлар тизими асос қилиб олинади.

Меҳнатга ҳақ тўлаш тизими нималарни ўз ичига олади?

Меҳнатга ҳақ тўлаш тизимлари қуйидаги таркибий қисмларни қамраб олади:

— Тариф ставкалари ва лавозим маошлари

— Компенсация хусусиятига эга қўшимча тўловлар ва устамалар (масалан, оғир ёки зарарли меҳнат шароитлари учун)

— Нормал шароитлардан четга чиқувчи ишлар учун қўшимча тўловлар

— Рағбатлантирувчи устамалар ва мукофотлаш тизимлари

Мазкур тизимлар жамоа келишувларида, жамоа шартномасида ёки иш берувчи томонидан касаба уюшмаси қўмитаси билан келишилган ҳолда қабул қилинадиган ички ҳужжатларда белгиланади. Шунингдек, улар меҳнат шартномасида ҳам ўз аксини топиши лозим.

Иш ҳақи миқдорига чеклов борми?

246-модда талабларига асосан меҳнатга ҳақ тўлаш миқдори бирор-бир энг кўп миқдор билан чекланмайди. Яъни, қонунчилик иш ҳақининг максимал чегарасини белгиламайди. Бу эса иш берувчига ходимнинг малакаси ва меҳнат самарадорлигидан келиб чиқиб юқори миқдорда иш ҳақи белгилаш имконини беради.

Хулоса

Демак, меҳнатга ҳақ тўлаш шартлари ва миқдори ўзаро келишув асосида, қонунчилик талабларига мувофиқ ҳамда ташкилотда амалда бўлган тизим доирасида белгиланади. Бунда ходимнинг меҳнати, малакаси ва иш шароити асосий мезон ҳисобланади. Энг муҳими, қонун иш ҳақининг юқори чегарасини чекламайди, бу эса меҳнатни муносиб рағбатлантириш имконини яратади.