Рақамли технологиялар жорий етилиши билан нотариат фаолиятида масофавий хизматлар кўрсатиш имконияти яратилган. Ўзбекистон Республикасида нотариал ҳаракатларни видеоконференцалоқа  режимида амалга ошириш «E-notarius.uz» электрон портали ва «Notarius» автоматлаштирилган ахборот тизими орқали тартибга солинади. Ушбу механизм нафақат фуқароларга қулайлик туғдиради, балки нотариал хизматларнинг тезкорлиги, шаффофлиги ва қонунийлигини кафолатлайди.

Видеоконференцалоқа орқали нотариал ҳаракатлар амалга оширилиши замонавий электрон хизматларнинг қонуний ва молиявий назоратини таъминлаш билан бирга, нотариус ва мурожаат қилувчи ўртасидаги ҳуқуқий муносабатларни тартибга солади.

Видеоконференцалоқа орқали нотариал ҳаракатларни ташкил этиш қуйидагича амалга оширилади:

1. Мурожаатни рўйхатдан ўтказиш:

Мурожаат қилувчи видеоконференцалоқа орқали нотариал ҳаракатни амалга ошириш учун Тизимда шахсини тасдиқлаши ва рўйхатдан ўтиши зарур. Шу билан бирга, мурожаат қилувчи электрон тармоқдан фойдаланиш шартлари билан танишиб, уларни қабул қилишини тасдиқлайди. Нотариал ҳаракатнинг аниқ номи ва зарур маълумотлар тўлиқ киритилиши мажбурий ҳисобланади. Бу ҳуқуқий қатъийлик фуқароларнинг шахсий ва молиявий манфаатларини ҳимоя қилади, мурожаатнинг аниқлиги ва тўлиқлигини таъминлайди.

2. Нотариуснинг текшируви ва камчиликларни бартараф этиш:

Нотариус мурожаат келиб тушган кундан бошлаб бир иш куни ичида мурожаатни кўриб чиқади ва камчиликлар аниқланган ҳолларда электрон хабарнома юборади. Мурожаат қилувчи камчиликларни беш иш куни ичида бартараф этиши шарт: акс ҳолда мурожаат рад этилади. Шу билан бирга, мурожаат қилувчи хабардор бўлиши учун электрон хабарнома мурожаат қилувчининг телефон рақамига ҳам юборилиши мумкин.

3. Тўловларни ҳисоблаш ва квитанциялар:

Нотариал ҳаракат учун ундириладиган тўловлар (давлат божи, герб йиғими ва бошқа ҳуқуқий ва техник хизматлар учун ҳақ) Тизим томонидан автоматик ҳисобланади. Мурожаат қилувчига электрон квитанция юборилади. Тўлов амалга оширилмаган тақдирда нотариал ҳаракат бошланмайди.

4. Нотариал ҳаракат вақтини белгилаш:

Тўлов квитанциялари юборилган кундан бошлаб уч иш кунидан ошмаган муддатда нотариал ҳаракат амалга ошириладиган вақт белгиланади. Агар тарафлар ушбу вақтда боғлана олмаса, узрли сабабни билдирган ҳолда уч иш кунидан ошмаган бошқа вақт келишилади. Агар тарафлар ўз вақтида боғлана олмаса ёки бош тортса, мурожаат рад этилади ва тўловлар қайтарилади.

Нотариал ҳаракат тарафларининг шахсини, муомала ва ҳуқуқ лаёқатини аниқлаш:

Нотариал ҳаракат тарафларининг шахсини тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этилмаса, идентификация Face-ID, биометрик маълумотлар ва бошқа ахборот технологиялари орқали амалга оширилади. Нотариус муомала лаёқатини шахсий мулоқот давомида аниқлайди, шунингдек руҳий ҳолат, спиртли ичимликлар ёки гиёҳванд моддалар таъсири ҳамда тарафларнинг босим остида бўлиши эҳтимоли баҳоланади. Агар тараф муомалага лаёқатсиз ёки чекланган лаёқатга эга бўлса, нотариус суд қарорини ёки ҳомийнинг ёзма розилигини талаб қилади. Ҳомийнинг розилиги нотариал ҳаракатни имзолаш ёки алоҳида ариза кўринишида бўлиши мумкин. Ушбу тартиб нотариал ҳаракатнинг қонунийлигини ва тарафларнинг ҳуқуқий ҳимоясини таъминлайди.

Нотариал ҳаракат Тизимга тўлиқ киритилади, ҳар бир ҳаракат тартиб рақами билан рўйхатга олинади, жисмоний шахснинг идентификация рақами кўрсатилади. Видеоконференцалоқа давомида тарафлар шовқинсиз, ёруғ ва бошқа шахслар бўлмаган муҳитда бўлиши шарт. Нотариус шахсий мулоқот давомида 360° айлана орқали жойни текширишни талаб қилади.

Нотариал ҳаракатни имзолаш тартиби:

Нотариал ҳаракат лойиҳаси тайёр бўлганидан сўнг нотариус тарафларга ҳуқуқ ва мажбуриятларни, ҳаракатнинг мазмуни ва оқибатларини тушунтиради. Нотариус ҳаракатни Тизимга киритиб, тартиб рақами ва ундирилган тўловларни кўрсатади, лойиҳани сақлайди. Видеоконференцалоқа давомида видеоёзувлар автоматик сақланади ва қонунчиликда белгиланган муддатларда тасдиқланади. Видеоёзувлар нотариал ҳаракатнинг имзоланиши учун ҳуқуқий асос сифатида хизмат қилади.

Ҳужжатларнинг етказилиши:

Нотариал ҳаракат тарафларига тасдиқланган ҳужжатларнинг асл нусхалари шахсан топширилади ёки курьерлик хизматлари орқали етказилади. Бу тартиб тарафлар ҳуқуқини ҳимоя қилади ва ҳужжатларнинг қонунийлигини кафолатлайди.

Хулоса:

Нотариал ҳаракатларни видеоконференцалоқа режимида ташкил этиш Ўзбекистон нотариат институти учун замонавий, шаффоф ва ишончли механизм яратади. Ушбу тартиблар:

— фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилади;

— нотариал хизматларнинг тезкорлиги ва масофавий имкониятларини оширади;

— молиявий ва процессуал интизомни мустаҳкамлайди;

— шахс ва муомала лаёқатини аниқлашда хавфсиз ва қонуний механизмни таъминлайди;

— ҳужжатларнинг тўлиқлиги ва имзоланиши ҳуқуқий кафолат билан ҳимояланган бўлади.

Ушбу тизимнинг амалиётда тўлиқ қўлланилиши нотариат фаолиятининг самарадорлиги, шаффофлиги ва ишончлилигини оширади ҳамда электрон нотариат хизматларини фуқаролар учун қулай ва хавфсиз қилади.