Баъзан, давлат органларида ишловчи танишларимизнинг, яқинларимизнинг чет элга чиқиши мумкин эмаслиги ҳақидаги гап-сўзларни кўп эшитамиз, аммо негалигини тушунмаймиз.

Авваламбор, «давлат сирлари» тушунчасига аниқлик киритиб олсак. Яқинда қабул қилинган “Давлат сирлари тўғрисида”ги ЎРҚ-1016-сон Қонунига биноан «давлат сирлари» –– ошкор этилиши Ўзбекистон Республикасининг хавфсизлигига зарар етказиши мумкин бўлган давлат аҳамиятига эга сирни ва (ёки) хизмат сирини ташкил этадиган, давлат томонидан ҳимоя қилинадиган ва махфийлаштирилиши лозим бўлган маълумотлар рўйхатига киритилган маълумотлар ҳисобланади.

Демак, ошкор этилиши давлат хавфсизлигига зарар етказиши мумкин бўлган маълумотларнинг тарқалишини олдини олиш мақсадида, давлат сирларидан хабардор бўлган шахсларнинг баъзи ҳуқуқлари вақтинча чекланиши мумкин.

Жумладан, мазкур Қонуннинг 30-моддасига мувофиқ, давлат сирларидан хабардор шахсларнинг қуйидаги ҳуқуқлари вақтинча чекланиши мумкин:

— давлат сирларидан фойдаланишга доир рухсатнома ва меҳнат шартномаси амалда бўлган муддатда Ўзбекистон ҳудудидан ташқарига чиқиш ҳуқуқи (фақат фуқаролар учун);

— давлат сири бўлган маълумотларни ўз ичига олган кашфиёт-ихтиролардан фойдаланиш ва бундай маълумотларни тарқатиш ҳуқуқи;

— рухсатномани расмийлаштириш даврида текширув тадбирларини ўтказиш чоғида шахсий ҳаёт дахлсизлигига бўлган ҳуқуқи чекланиши мумкин.

Шунингдек, давлат сирларидан фойдаланишга доир рухсатнома муддати якунлангач ҳам Ўзбекистон ҳудудидан ташқарига чиқишга доир чеклов сақланиб қолади, бунда:

— «Алоҳида аҳамиятли» грифли махфий маълумотлар учун — узоғи 3 йил;

— «Мутлақо махфий» грифли махфий маълумотлар учун — узоғи 2 йил;

— «Махфий» грифли махфий маълумотлар учун — кўпи билан бир йил.

Маълумот учун, Жиноят кодексининг 162-моддасида давлат сирларини ошкор қилганлик учун 8 йилгача озодликдан маҳрум қилиш, 163-моддасида эса давлат сири ёки ҳарбий сир ҳисобланган ҳужжатларни йўқотганлик учун 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси белгиланган.

Бундан ташқари, жиноят қонунчилигига кўра, давлат сирлари давлатга хоинлик қилиш (157-модда) ва жосуслик (160-модда) ҳаракатлари билан очиқланса, 20 йилгача озодлик маҳрум қилиш билан жазоланади.

Оғабек Жўраев,
"Адолат" МҲАМ ходими