Бугун меҳнат бозори жадал ўзгармоқда. Ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳаларида замонавий касбий компетенцияларга эга, амалиётни яхши биладиган мутахассисларга талаб тобора ортиб бормоқда. Бу эса касбий таълим тизимини меҳнат бозори эҳтиёжлари билан янада яқинлаштиришни тақозо этмоқда.

Замонавий касбий таълимда фақат назарий билим беришнинг ўзи етарли эмас. Ўқувчи эгаллаган билимларини реал ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш жараёнида қўллай олиши, замонавий ускуналар билан ишлаш кўникмасига эга бўлиши ва касбий муҳитга мослашиши муҳим. Шу нуқтаи назардан, дуал таълим меҳнат бозори талабларига жавоб берадиган кадрларни тайёрлашнинг самарали механизмларидан бири сифатида аҳамият касб этмоқда.

Дуал таълим нима беради?

Дуал таълимда ўқувчининг касбий тайёргарлиги фақат техникум ёки бошқа таълим ташкилотидаги дарслар билан чекланиб қолмайди. Таълим жараёни иш берувчи ташкилотдаги амалий фаолият билан узвий боғланади.

Бунда корхона ёки ташкилот оддий амалиёт ўташ жойи эмас, балки таълим жараёнининг бевосита иштирокчисига айланади. Ўқувчи назарий билимларни таълим муассасасида эгалласа, касбий кўникмаларини реал иш муҳитида шакллантиради.

Дуал таълимни ташкил этишда профессионал таълим муассасаси ва ташкилот, шунингдек, ўқувчи ва ташкилот ўртасидаги муносабатлар тегишли шартномалар асосида расмийлаштирилади. Бу эса томонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини аниқ белгилаш имконини беради.

 

Иш берувчи учун қандай манфаат бор?

Дуал таълимнинг самарадорлиги фақат ўқувчининг билим ва кўникмалари билан эмас, балки иш берувчининг ушбу жараёнда иштирок этишдан манфаатдорлиги билан ҳам боғлиқ.

Чунки ўқувчини иш жойида тайёрлаш иш берувчидан муайян ресурсларни талаб қилади. Корхона иш ўринларини тайёрлаши, замонавий ускуналардан фойдаланиш имкониятини яратиши, ўқувчининг фаолиятини назорат қилиши ва унга касбий кўникмаларни ўргатиши лозим.

Шу сабабли давлат томонидан иш берувчиларни дуал таълимга кенг жалб этиш учун иқтисодий рағбатлантириш механизмларининг жорий этилиши муҳим аҳамиятга эга. Янги молиявий имкониятлар корхоналар учун кадр тайёрлашни нафақат ижтимоий вазифа, балки келгуси ривожланиш учун инвестицияга айлантириши мумкин.

Иш берувчиларга 5 миллиард сўмгача имтиёзли кредит

Бу борада муҳим қадамлардан бири Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 21 августдаги «Техникумларда ўрта бўғин кадрларини тайёрлаш ва битирувчилар бандлигини таъминлашда буюртмачилар иштирокини янада кенгайтириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги 449-сон қарори билан белгиланди.

Қарор билан техникумлар билан дуал таълимни йўлга қўйган ҳамда битирувчилар бандлигини таъминлаган ташкилотларга кредит ажратиш тартиби тўғрисидаги низом тасдиқланди.

Унда кредит ажратиш шартлари, ажратилган маблағлардан самарали фойдаланиш, кредитларни қайтариш ҳамда улардан мақсадли фойдаланиш устидан мониторинг олиб бориш тартиблари белгиланган.

Мазкур механизм Президентнинг 2025 йил 23 октябрдаги ПҚ-316-сон қарорида белгиланган чора-тадбирлар билан ҳам уйғунлашади.

Унга мувофиқ, техникумлар билан дуал таълим дастурларини ташкил этган иш берувчиларга 2 йиллик имтиёзли давр билан 7 йил муддатга 5 миллиард сўмгача имтиёзли кредит ажратилиши белгиланган.

Кредит фоиз ставкаси Марказий банкнинг асосий ставкасидан йиллик 4 фоиз пункт юқори этиб белгиланади.

Бироқ бу маблағ шунчаки кредит эмас — уни олиш муайян мажбуриятларни бажаришни ҳам талаб қилади.

Хусусан, ҳар 1 миллиард сўмгача маблағ учун камида 5 нафар ўқувчини икки ўқув йили давомида дуал таълим дастурига жалб этиш ва камида 1 нафар битирувчини бир йил давомида иш билан таъминлаш шарти қўйилган.

 

Кредит маблағлари нималарга йўналтирилади?

Ажратилган имтиёзли кредит маблағларидан ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳаларидаги лойиҳаларни амалга оширишда фойдаланиш мумкин.

Жумладан, маблағлар асосий воситаларни сотиб олиш ва айланма маблағларни тўлдиришга йўналтирилади.

Бу эса бир вақтнинг ўзида икки мақсадга хизмат қилади: бир томондан, корхонанинг ишлаб чиқариш салоҳиятини оширса, иккинчи томондан, дуал таълим орқали замонавий касбий кўникмаларга эга кадрлар тайёрланишига шароит яратади.

 

Амалиёт ва бандлик — бир тизимда

Дуал таълимнинг энг муҳим жиҳатларидан бири — таълим ва бандлик ўртасидаги узвий боғлиқликдир.

Ўқувчи ҳали таълим олаётган пайтидаёқ реал иш муҳити билан танишади, касбий вазифаларни бажаришни ўрганади ва иш берувчининг талабларини амалда ўзлаштиради. Иш берувчи эса келгусида ўз корхонасида ишлай оладиган, иш жараёнига мослашган кадрни тайёрлаш имконига эга бўлади.

Шу маънода, дуал таълим «таълим — амалиёт — бандлик» занжирини шакллантиришга хизмат қилади.

 

Хулоса

Дуал таълим тизими касбий таълимни меҳнат бозори эҳтиёжларига мослаштириш, иш берувчиларни кадрлар тайёрлаш жараёнига фаол жалб этиш ва битирувчилар бандлигини таъминлашнинг муҳим механизмидир.

Иш берувчилар учун яратилаётган имтиёзли кредит имкониятлари эса бу жараённи янада рағбатлантириши мумкин. Зеро, бу ёндашувда давлат, таълим муассасаси, иш берувчи ва ўқувчи манфаатлари бир нуқтада — малакали кадр тайёрлаш ва уни иш билан таъминлаш мақсадида бирлашади.

Дуал таълим — бу фақат ўқиш эмас, касбни амалда эгаллаш ва меҳнат бозорига тайёр ҳолда кириб бориш имкониятидир.

Бекжон Исмаилов